Πέμπτη, 8 Δεκεμβρίου 2016

debate- OI ΔΙΤΤΟΙ ΛΟΓΟΙ ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ- ΕΙΔΙΚΗ ΠΗΓΗ


Σύντομες συμβουλές για τα ρητορικά αγωνίσματα

Βάλια Λουτριανάκη

 φιλόλογος – εκπαιδευτικός, εκπαιδεύτρια Ρητορικής,  DEA, υπ. Δρ Ρητορικής στην Εκπαίδευση

Οι Διττοί Λόγοι σε 10΄ λεπτά!


P Σε έναν Αγώνα Διττών Λόγων ή Αγώνα Επιχειρηματολογίας - Αντιλογίας (debate) 2 τριμελείς ομάδες αντιπαρατίθενται πάνω σε ένα θέμα που συνήθως έχει ανακοινωθεί 15 λεπτά νωρίτερα. Παρίσταται Κριτική Επιτροπή, η οποία αποφασίζει τη νικήτρια ομάδα και χρονομέτρης που καταγράφει και σημαίνει το πέρασμα του χρόνου. Μπορεί να υπάρχει ακροατήριο.

P Η ομάδα η οποία λαμβάνει πρώτη τον λόγο καλείται κυβέρνηση (Λόγος στους Αγώνες Αντιλογίας) και η δεύτερη ομάδα αντιπολίτευση (Αντίλογος στους Αγώνες Αντιλογίας).

Οι ομιλητές ανεβαίνουν στο βήμα με την εξής σειρά: 1) πρωθυπουργός, 2) αρχηγός της αντιπολίτευσης, 3) δεύτερο μέλος της κυβέρνησης / του Λόγου , 4) δεύτερο μέλος της αντιπολίτευσης / του Αντιλόγου, 5) τρίτο μέλος της κυβέρνησης / του Λόγου, 6) τρίτο μέλος της αντιπολίτευσης / του Αντιλόγου.

P Οι ομιλητές πρέπει να εκφωνήσουν λόγο διάρκειας 6 λεπτών (ή 5 σε κάποιες διοργανώσεις) και να ζητούν να παρέμβουν κατά τις πρώτες δύο ομιλίες της αντίπαλης ομάδας που καλούνται αγορεύσεις. Με το πέρας των αγορεύσεων δίνεται χρόνος 5 λεπτών (ή καθόλου σε κάποιες διοργανώσεις) για την προετοιμασία των περιλήψεων. Οι περιλήψεις διαρκούν 4 λεπτά και κατά τη διάρκειά τους δεν επιτρέπεται η υποβολή ερωτήσεων.

P Κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας επιτρέπεται η χρήση γραπτού και έντυπου υλικού, όπως σημειώσεων, βιβλίων, περιοδικών. Απαγορεύεται όμως η χρήση ηλεκτρονικών μέσων, όπως κινητών τηλεφώνων και ηλεκτρονικών υπολογιστών. Στη διάρκεια του Αγώνα επιτρέπεται μόνο η χρήση χειρόγραφων σημειώσεων και όχι φωτοτυπιών ή κειμένων άλλης έντυπης μορφής.
 

Τι δεν πρέπει να ξεχάσετε!

 

Σαφής ορισμός του θέματος


 
P Ο ορισμός πρέπει να διατυπώνει με σαφήνεια και ακρίβεια το ζήτημα του Αγώνα, το οποίο, πρέπει να συσχετιστεί πειστικά με το θέμα. Η Κυβέρνηση καλείται στην πρώτη ομιλία της να θέσει εύλογους περιορισμούς και να προσδιορίσει οποιεσδήποτε λέξεις από το θέμα απαιτούν διευκρίνιση, ώστε να κάνει κατανοητή την αντιπαράθεση. Επίσης πρέπει ξεκάθαρα να λάβει θέση πάνω στο ζήτημα, όπως το έχει ορίσει. Ο ορισμός του θέματος είναι καθήκον του Πρωθυπουργού στην αρχή της ομιλίας του.

P Ο ορισμός πρέπει να σχετίζεται λογικά και άμεσα με το θέμα, να μην είναι αυταπόδεικτος και να μην αφορά σε ιδιαίτερα εξεζητημένο και μη γνωστό ζήτημα. Ο Αρχηγός της Αντιπολίτευσης μπορεί να αμφισβητήσει την εγκυρότητα του ορισμού, εφόσον δεν τηρεί κάποια από τις παραπάνω προϋποθέσεις, και σε αυτή την περίπτωση οφείλει να δηλώσει τη διαφωνία του εξ αρχής και να δώσει νέο ορισμό.


Περιεχόμενο ομιλίας ανεπτυγμένο με λογική και σωστή ιεράρχηση των επιχειρημάτων


P Το περιεχόμενο της ομιλίας πρέπει να είναι σχετικό, λογικό και να χαρακτηρίζεται από εσωτερική συνέπεια. Αποτελείται από τα επιχειρήματα, τα παραδείγματα και οποιοδήποτε άλλο πληροφοριακό υλικό αναφέρει ο ομιλητής για να υποστηρίξει τη θέση του και να τεκμηριώσει τα επιχειρήματά του. Επίσης οι ομιλητές πρέπει να δείχνουν ότι λαμβάνουν υπ' όψιν τους τις θέσεις της αντίπαλης ομάδας, σχολιάζοντας και αντικρούοντας όλες ανεξαιρέτως και μία προς μία. Ο στόχος κάθε ομάδας είναι να πείσει την κριτική επιτροπή (και όχι τους αντιπάλους!) για τη γνώση της επί του θέματος και την ικανότητα διατύπωσης επαρκούς επιχειρηματολογίας.

P Το περιεχόμενο της ομιλίας πρέπει να είναι σχετικό με το θέμα. Πρέπει να αναφέρεται στα ζητήματα του Αγώνα, όταν υποστηρίζει τη θέση της ομάδας ή ανασκευάζει την αντίπαλη θέση. Ο ομιλητής  πρέπει να ιεραρχήσει κατάλληλα το υλικό του και να το αναπτύξει σε σχέση με τα σημαντικότερα ζητήματα.

P Το περιεχόμενο της ομιλίας πρέπει να είναι λογικό. Τα επιχειρήματα πρέπει να αναπτύσσονται με λογική βάση, ώστε να είναι σαφή, εύληπτα και εύλογα. Τα συμπεράσματα όλων των επιχειρημάτων που χρησιμοποιούνται πρέπει να ενισχύουν τη θέση της ομάδας.

P Το περιεχόμενο πρέπει να είναι συνεπές, δηλαδή να βρίσκεται σε συμφωνία με τη θέση της ομάδας και τις ομιλίες των άλλων μελών της. Γι’ αυτό και έχει σημασία η συνεργασία μεταξύ των μελών και η ικανότητα τήρησης καλών σημειώσεων.

Δομή της Ομιλίας: Οι ασυναρτησίες και η φλυαρία απαγορεύονται!

 
P Η δομή περιλαμβάνει τη δομή των αγορεύσεων και περιλήψεων και τη συνολική δομή της επιχειρηματολογίας της ομάδας.

P Το υλικό που αποτελεί το περιεχόμενο των ομιλιών πρέπει να είναι δομημένο με τρόπο, ώστε : α) η ομιλία να έχει εισαγωγή, ανάπτυξη επιχειρημάτων και συμπέρασμα (σύνοψη), και β) να γίνεται καλή χρήση του χρόνου, ώστε ο ομιλητής να κινείται μέσα στα χρονικά περιθώρια και να κατανέμει χρόνο ανάλογα με τη σημασία του περιεχομένου.

Εκφορά ομιλίας: Το θέμα δεν είναι μόνο τι λες αλλά και πώς το λες


P Στοιχεία της εκφοράς αποτελούν όλα εκείνα τα στοιχεία που επηρεάζουν το κοινό, ώστε να είναι περισσότερο (ή λιγότερο) δεκτικό προς την επιχειρηματολογία του ομιλητή. Μια επιτυχημένη εκφορά της ομιλίας χρησιμοποιεί κατάλληλα το ύφος του λόγου, τη διακύμανση της φωνής, τις κινήσεις του σώματος, την οπτική επαφή με το ακροατήριο και χαρακτηρίζεται από ευφράδεια και άνεση στον χειρισμό των ερωτήσεων. 

P Η έμπνευση, η πρωτοτυπία και η αποφυγή της τυπικής παράθεσης / απαρίθμησης ενός «καταλόγου επιχειρημάτων» προκαλεί θετική ανταπόκριση.

 

Παρεμβαίνω, άρα υπάρχω!


P Οι ερωτήσεις-παρεμβάσεις υποβάλλονται απευθείας στον ομιλητή από τα μέλη της αντίπαλης ομάδας, εφόσον εκείνος το επιτρέψει. Μπορούν να υποβληθούν μόνο στους τέσσερεις πρώτους ομιλητές και όχι στο πρώτο και στο τελευταίο λεπτό (είναι προστατευμένα).

P Για να υποβάλει μία ερώτηση ο ομιλητή, οφείλει να σηκωθεί όρθιος και να δηλώσει ότι επιθυμεί να υποβάλει μία ερώτηση («Μια ερώτηση, παρακαλώ!» ή «Αίτημα ερώτησης!»). Ερώτηση που διαρκεί πάνω από 15 δευτερόλεπτα συνήθως διακόπτεται από τον πρόεδρο της επιτροπής.

P Ο ομιλητής που έχει το λόγο αποφασίζει τότε εάν θα επιτρέψει την υποβολή ερώτησης ή όχι. Έχει επίσης το δικαίωμα να διακόψει (ευγενικά) τον αντίπαλο ο οποίος κάνει κατάχρηση του επιτρεπόμενου χρόνου της ερώτησης.

 
Η ώρα της κρίσης

P Η αξιολόγηση αναφέρεται στα στοιχεία της ομιλίας, δηλαδή στον ορισμό, στο περιεχόμενο, στη δομή, στην εκφορά και στις παρεμβάσεις, με βασικό κριτήριο πόσο τα στοιχεία αυτά συνέβαλαν ή έβλαψαν την πειστικότητα της θέσης της ομάδας. Αγενής συμπεριφορά αξιολογείται αυστηρά.

P Το περιεχόμενο κρίνεται από την οπτική γωνία ενός μέσου ατόμου, δηλαδή οι κριτές αναλύουν και αξιολογούν τα επιχειρήματα, τα παραδείγματα κ.ά. ως προς την πειστικότητά τους και δεν συνυπολογίζουν εξειδικευμένες γνώσεις που τυχόν έχουν για το θέμα των Αγώνων.

P Η δομή κρίνεται σε σχέση με την ικανότητα των ομιλητών να ομαδοποιούν και να κατανέμουν τα περιεχόμενα της ομιλία τους με σαφή τρόπο και σωστή ιεράρχηση. Επίσης λαμβάνεται υπ' όψιν η κατανομή του περιεχομένου μεταξύ των τριών ομιλητών.

P Η εκφορά αξιολογείται ως προς το αν συνέβαλε στην πειστικότητα του λόγου ή αν ζημίωσε την ισχύ του.

P Οι ερωτήσεις που υποβάλλονται κατά τη διάρκεια των ομιλιών αξιολογούνται ως προς τον αντίκτυπο που είχαν στην εξέλιξη του Αγώνα και συνυπολογίζονται στο περιεχόμενο των ομιλιών αυτού που τις έθεσε. Αποτελεί θετικό κριτήριο για κάθε ομιλητή να προσπαθήσει να απαντήσει σε δύο ερωτήσεις κατά τη διάρκεια της αγόρευσής του, όπως και να επιχειρήσει να κάνει τουλάχιστον μία παρέμβαση σε κάθε αγόρευση της αντίπαλης ομάδας.


Λέξεις – κλειδιά για τους διττούς λόγους: ομάδα, θέση – αντίθεση, έρευνα, πειθώ, ομιλία, εκφορά, φαντασία, επιχείρημα, αντίκρουση, κριτής, ακροατήριο
Κριτήρια αξιολόγησης στους Αγώνες Αντιλογίας του Υπουργείου Παιδείας

«Ως πρακτικός οδηγός μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο μνημονικός τύπος ΜΕΔΟΥΣΑ: Μεθοδολογία: Αφορά την πιστή τήρηση των κανόνων του διαγωνισμού, την ακριβή συμμόρφωση με τα χρονικά και θεσμικά όρια, την κοσμιότητα της συμπεριφοράς κλπ. Επιχειρηματολογία: Πληρότητα και πειστικότητα των επιχειρημάτων, λογική συγκρότηση και συνέπεια, σαφήνεια και καθαρότητα σκέψης, παραδείγματα. Δομή: Εύστοχη τοποθέτηση του θέματος, διάταξη και ιεράρχηση των επιχειρημάτων, έμφαση στα κύρια σημεία, εισαγωγικές παρατηρήσεις, πρόλογοι και περιλήψεις κάθε ομιλίας. Ομαδικότητα: Κατανομή εργασίας, εκπλήρωση ρόλου κάθε θέσης και συνεργασία μεταξύ των μελών της ομάδας. Ύφος: Στάση στο Βήμα, εκφορά του λόγου, κινησιολογία, οπτική επαφή με το Ακροατήριο, αυτοπεποίθηση, ρυθμός, συναισθηματική φόρτιση, χιούμορ κλπ. Τα στοιχεία του ύφους πρέπει να αξιολογούνται ως προς το αν και πόσο συνέβαλαν στην πειστικότητα της ομιλίας. Συμμετοχή: Υποβολή εύστοχων και αποτελεσματικών ερωτήσεων (σημαντικότητα και αποτελεσματικότητά τους), απάντηση σε ερωτήσεις (ετοιμολογία και πειστικότητα). Αντίλογος: Ικανότητα στην αντίκρουση των επιχειρημάτων της αντίπαλης Ομάδας, πειστικότητα και λογική διάρθρωση της αντεπιχειρηματολογίας, αντιπαραδείγματα.

Η Επιχειρηματολογία και ο Αντίλογος κρίνονται από την οπτική γωνία ενός μέσου ατόμου, που ενημερώνεται τακτικά, δηλ, οι Κριτές αναλύουν και αξιολογούν τα επιχειρήματα, τα παραδείγματα κ.α. ως προς την πειστικότητά τους και να δεν συνυπολογίζουν οποιαδήποτε εξειδικευμένη γνώση που τυχόν έχουν για το θέμα των αγώνων».


Συμβουλές για τον αυθόρμητο λόγο

 

Η έννοια του «αυθόρμητου» δεν αφορά μια απλή συνειρμική ομιλία (δεν λέω «ό,τι μου κατέβει»). Ο αυθορμητισμός στηρίζεται στην αναζήτηση ή, καλύτερα, στην ικανότητα του ομιλητή να κάνει τις πιο επιτυχημένες συνδέσεις μιας έννοιας με άλλες, επεκτείνοντας, αντιστρέφοντας, εκμηδενίζοντας, προσθέτοντας, αφαιρώντας, σχηματοποιώντας, χρωματίζοντας, χρησιμοποιώντας συμβολισμούς και μεταφορές κ.ά. Αυτές είναι και κάποιες από τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται, για να δημιουργηθεί, μέσα σε ένα λεπτό, ένας απολαυστικός για το κοινό τρίλεπτος λόγος, που δεν θα είναι απλώς μια απαρίθμηση της μορφής «η λέξη αυτή μου φέρνει στο μυαλό αυτό …. α! και αυτό… και το άλλο…». Χρειάζεται συνοχή, δομή, άμεση σχέση με το θέμα, αντίκτυπο σε όλους τους ακροατές εξίσου και, πάνω απ’ όλα, πρωτοτυπία! Θυμηθείτε το τρίπτυχο της δημιουργικής σκέψης: Πολλές, καλές και πρωτότυπες ιδέες.

Το μη αναμενόμενο, κυρίως στην αρχή, αλλά οπωσδήποτε στο τέλος, είναι εκείνο που θα δημιουργήσει τις καλύτερες εντυπώσεις. Αλλά και η κλιμάκωση του λόγου, δηλαδή η σταδιακή προώθηση της αφήγησης προς ένα υψηλό σημείο έντασης, κεντρίζει ιδιαίτερα το ενδιαφέρον του κοινού. Άλλωστε, ο στόχος είναι η τέρψη του ακροατηρίου (και όχι η πειθώ, όπως στον προτρεπτικό λόγο και στους διττούς λόγους, γι΄ αυτό καλύτερα να απουσιάζει η παράθεση επιχειρημάτων, εκτός εάν είναι απολύτως απαραίτητα και διατυπωμένα με μια σχετική λογοτεχνικότητα στο ύφος).

Μέσα στο ένα λεπτό της προετοιμασίας ο ομιλητής μπορεί να κάνει ένα brainstorming και να επιλέξει τις έννοιες που μπορούν να συνδυαστούν ευκολότερα. Χρήσιμο για την άντληση ιδεών μπορεί να φανεί και το παρακάτω πλάνο:

 
Οι ασκήσεις δημιουργικής σκέψης και κάθε άσκηση ανάπτυξης της φαντασίας είναι απαραίτητη για έναν καλό ομιλητή αυθόρμητου λόγου.

 

Συμβουλές για τον προτρεπτικό λόγο

 

Ανάλυση τριών βασικών παραμέτρων πριν από την προετοιμασία: Ποιος μιλάει; Με τι σκοπό; Σε ποιους;

 

Στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σχετικά με το ακροατήριο: μορφωτικό επίπεδο, ενδιαφέροντα, γλωσσικές προτιμήσεις (ίσως ορολογία), συνήθειες ζωής (ήθη, έθιμα, θρησκεία κ.λπ.), χρονικό όριο (π.χ. σε μαθητές δημοτικού δύσκολα θα μιλήσει κανείς επάνω από 10 λεπτά). Αποφεύγουμε την αναφορά σε θέματα που θίγουν αξίες, θρησκευτικές πεποιθήσεις, κοινωνικές ομάδες (ρατσιστικά σχόλια) και γενικά τους αρνητικούς χαρακτηρισμούς.

Είναι σημαντική η άσκηση σε διαφορετικά επικοινωνιακά πλαίσια και ποικίλους στόχους (λόγος προς συμμαθητές / γονείς / καθηγητές / επιστημονική εισήγηση / Βουλή των Εφήβων / πολιτικός λόγος / παρηγορητικός λόγος / λόγος υπεράσπισης / πανηγυρικός / χιουμοριστικός κ.λπ.), ώστε να μάθει ένας ομιλητής να προσαρμόζει ανάλογα το ύφος του.

 

Σημαντικό! Εξοικείωση με το ύφος του καθαρά προφορικού λόγου (προφορικότητα και ρητορικότητα)

Εξοικείωση με τα βασικά χαρακτηριστικά του καλού προφορικού λόγου και τα στοιχεία προφορικότητας: εύληπτο νόημα, μικρές προτάσεις, σαφής δομή που αποτυπώνεται επιγραμματικά σε πολλά σημεία, ώστε να τη συγκρατήσει ο ακροατής, προστακτικές, ρητορικά ερωτήματα, επαναλήψεις λέξεων και φράσεων, επιτονισμός, σημεία στίξης κατάλληλα τοποθετημένα, ώστε να αναπνέει σωστά ο ομιλητής, να έχει χρόνο να εκφράσει συναισθήματα με τον τόνο της φωνής του και να έχει οπτική επαφή με το κοινό.

 

Πώς μπορεί να μοιραστεί ο χρόνος της προετοιμασίας:

P  5 λεπτά η συγκέντρωση του υλικού που κατέχω σχετικά με το θέμα σε ένα πρόχειρο σχεδιάγραμμα (brainstorming, άντληση υλικού από διάφορους τομείς: πνευματικό, κοινωνικό, πολιτικό, ψυχολογικό, ηθικό κ.λπ.)

P  10 λεπτά η οργάνωση των τριών μερών του λόγου μου και των επιχειρημάτων μου.

P  10 λεπτά η καλύτερη διατύπωση, ιεράρχηση και τεκμηρίωση των επιχειρημάτων μου και των σκέψεών μου

P  10 λεπτά η συγγραφή ενός καλού προλόγου και επιλόγου

P  10 λεπτά εκφώνηση του λόγου και παράλληλα επιλογή των κατάλληλων λέξεων και φράσεων και εμπλουτισμός με σχήματα λόγου.

 

Συμβουλές για τη νοηματική ανάγνωση


 


Το νόηµα του κειμένου γίνεται κατά το ήµισυ κατανοητό στο ακροατήριο από μια πρώτη σωστή ανάγνωση, που αποδίδει τις σκέψεις και τα συναισθήματα του συγγραφέα ή του ποιητή. «Διαβάζω ανάμεσα στις γραμμές» (read between the lines) ή, με άλλα λόγια, «Διαβάζω σημαίνει ανακαλύπτω αυτό που κρύβεται πίσω από τις λέξεις».


 


Τι προσέχω στη νοηματική ανάγνωση:


-    Δύναμη των λέξεων (υπογραμμίζω τις λέξεις που έχουν «βάρος» νοηματικό ή συναισθηματικό) – τονίζω ιδιαίτερα ονόματα και αριθμούς

-    Ρυθμόςένταση φωνής (ποικιλία ανάλογα με το περιεχόμενο)

-    Στίξη κειμένου (άψογη απόδοση) – ιδιαίτερη προσοχή στην απόδοση των συναισθημάτων του συγγραφέα / του ήρωα

-    Παύσεις (προσδίδουν δραματική ένταση και ξεκουράζουν τον ακροατή)

-    Οπτική επαφή με κοινό κατά διαστήματα (κυρίως στα σημεία όπου θέλουμε να τονίσουμε κάτι ακόμη περισσότερο)

-    Μετρημένη χρήση κίνησης σώματος και χεριών

 

Όλα όσα σχετίζονται με τη σωστή εκφορά του λόγου πρέπει να αποτελούν αντικείμενο της προετοιμασίας.


Συμβουλές για τις αυτοσχέδιες σκηνές και το παιχνίδι ρόλων



  1. Αυτοτέλεια (αρχή, μέση και τέλος)
  2. Ίσο μοίρασμα ρόλων
  3. Τα λόγια να ανταποκρίνονται στην εικόνα που έχει η πλειονότητα του κοινού για το ρόλο μου.
  4. Το περιεχόμενο των διαλόγων πρέπει να διακρίνεται από ποσότητα, ποιότητα και πρωτοτυπία. Πρόχειροι διάλογοι και εντελώς αυθόρμητοι κάνουν σύντομα «κοιλιά».
  5. Αποφυγή διακεκομμένου λόγου – κακού διαλόγου, εκτός αν αρμόζει. Κάθε ομιλητής απευθύνει περιόδους με ολοκληρωμένο (ή σχεδόν ολοκληρωμένο) νόημα. Ωστόσο δεν μακρηγορεί.
  6. Στίξη προσεκτικά τοποθετημένη, για να είναι ο λόγος καθαρός. Παύσεις πολλές και ουσιαστικές σε σημεία που ταιριάζουν.
  7. Συνεχής οπτική επαφή με το κοινό! Περισσότερο κοιτάω το κοινό και λιγότερο τον συνομιλητή μου ή, έστω, σχεδόν το ίδιο. Πρέπει να είμαι σίγουρος ότι το κοινό συμμετέχει και καταλαβαίνει αυτά που λέω και προβληματίζεται ή σκέφτεται κάθε λέξη μου.
  8. Αποφεύγω τη σωματική επαφή με το συνομιλητή, εκτός αν είναι απολύτως απαραίτητη, προκειμένου να μην παρασυρθώ σε «θεατρινίστικες» κινήσεις. Σημασία έχει ο λόγος μου περισσότερο από οτιδήποτε άλλο.
  9. Δεν μένω ακίνητος αλλά εναλλάσσω θέσεις με το συνομιλητή μου
  10. Εμπλουτίζω το παιχνίδι ρόλων με σύντομους εσωτερικούς μονολόγους, αφηγήσεις περιστατικών, περιγραφές εικόνων, λόγια διασήμων, παροιμίες, γνωμικά κ.λπ., αναφορές σε επίκαιρα γεγονότα ή ιστορικά, ερωτήσεις προς το κοινό με σύντομη απάντηση κ.ά.

 

Βάλια Λουτριανάκη (δημοσιευμένο υλικό)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου