Σάββατο, 12 Σεπτεμβρίου 2015

ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΠΗΓΩΝ

Μεθοδολογία ανάλυσης πηγών ιστορίας
Μια πηγή σε γενικές γραμμές:
Επιβεβαιώνει και, συνακόλουθα, τεκμηριώνει τις πληροφορίες του σχολικού βιβλίου, επεξηγεί  και διασαφηνίζει  σε αναλυτικότερη διατύπωση τα περιληπτικής διατύπωσης ιστορικά δεδομένα του σχολικού βιβλίου, παρέχει πρόσθετα στοιχεία για ένα θέμα (λ.χ. προσδιορίζοντας επιπλέον λόγους, αίτια, συνέπειες κι αποτελέσματα για ένα ζήτημα – πέρα από όσα δίνει το σχολικό βιβλίο), καταθέτει μια αντίθετη άποψη και συνακόλουθα διαφοροποιείται από αυτή που υποστηρίζεται στο κείμενο του σχολικού βιβλίου, ή αποτελεί συνδυασμό των παραπάνω.   
Ο μαθητής είναι υποχρεωμένος αρχικά να αντιληφθεί τη σχέση της πηγής με το σχολικό βιβλίο και στη συνέχεια να αξιοποιήσει το κείμενο της πηγής, για να ενισχύσει την απάντησή του. Οι μέθοδοι που κρίνονται προτιμητέες είναι: η σύνθεση και η παράθεση.

Η μέθοδος της σύνθεσης

Με τη μέθοδο της σύνθεσης, ο μαθητής επιχειρεί να συνδυάσει τα δεδομένα του βιβλίου με αυτά της πηγής. Θεωρείται ότι διαθέτει υψηλότερο συντελεστή δυσκολίας, άρα και ανταποδοτικότητα στη βαθμολόγηση. Κατά την ανάγνωση της πηγής πρέπει ο υποψήφιος να εντοπίσει τα στοιχεία εκείνα που έχουν νοηματική συνάφεια με όσα ο ίδιος γνωρίζει από το σχολικό βιβλίο. Αποτελεί, βεβαίως, προϋπόθεση η επαρκής γνώση του κειμένου του σχολικού βιβλίου, μια και είναι η βάση, στην οποία θα εδρασθεί η απάντηση στην ερώτηση.
Είναι θεμιτή η κατασκευή ενός ευσύνοπτου σχεδιαγράμματος, προκειμένου να επιτευχθεί η καλύτερη και όσο το δυνατόν πληρέστερη σύνδεση και ταύτιση των δεδομένων πηγής και βιβλίου. ( Η δημιουργία ή όχι του σχεδιαγράμματος και κυρίως η αναλυτικότητά του εξαρτώνται βέβαια από το χρόνο που διαθέτει ο υποψήφιος).
Το σχεδιάγραμμα αποτελείται από δύο στήλες. Στην αριστερή στήλη σημειώνουμε περιληπτικά τις πληροφορίες που απαιτούνται στην απάντηση από το βιβλίο και στη δεξιά στήλη τις σχετικές πληροφορίες από την πηγή. Για κάθε στοιχείο του βιβλίου (ένα δεδομένο ή και ευρύτερη ενότητα), προσπαθούμε να εντοπίσουμε (αν υπάρχει) και να συνδέσουμε την ανάλογη και συναφή αναφορά της πηγής.
Στην περίπτωση που η πηγή καταγράφει αντίθετες απόψεις από εκείνες του βιβλίου πρέπει, αφού πρώτα καταγράψουμε τις ιστορικές μας γνώσεις από το σχολικό εγχειρίδιο, να σημειώσουμε και να τονίσουμε την αντίθεση της πηγής κα στη συνέχεια να αναφερθούμε αναλυτικά στη διάσταση των απόψεων και, αν είναι δυνατόν, να την αιτιολογήσουμε. Σε αυτήν την περίπτωση είναι αναγκαίο ο μαθητής να θεωρήσει βασικά ορθή την άποψη που καταγράφει το σχολικό βιβλίο.
Μετά την ολοκλήρωση του σχεδιαγράμματος, προχωρούμε στην ολοκληρωμένη ανάπτυξη της απάντησης. Είναι προφανές ότι το κείμενο του σχολικού βιβλίου πρέπει να γραφεί κατά το δυνατόν αυτούσιο (όταν η δυνατότητα της κατά γράμμα απομνημόνευσης είναι εφικτή) ή τουλάχιστον με πλήρη  απόδοση του νοήματος που έχει ο μαθητής αφομοιώσει (όταν αδυνατεί να υποβληθεί στη διαδικασία της αποστήθισης).
Στη συνέχεια, και με βάση πάντα το σχεδιάγραμμα, ο μαθητής αξιοποιεί το κείμενο της πηγής για να επιβεβαιώσει, να τεκμηριώσει και να αναπτύξει περισσότερο τα όσα έχει ήδη γράψει από το βιβλίο, δημιουργώντας τόσες συνδέσεις βιβλίου – πηγής, όσες του επιτρέπει το σχεδιάγραμμά του.
Είναι πιθανόν αναγκαίο κάθε φορά που ο υποψήφιος μεταβαίνει από το κείμενο του βιβλίου στο δεδομένο της πηγής να χρησιμοποιεί και μια μεταβατική φράση, η οποία θα εξομαλύνει το πέρασμα από το βιβλίο στην πηγή και θα από/κατά-δεικνύει στο διορθωτή την κριτική και συνθετική σκέψη του μαθητή. Πρέπει να σημειωθεί ότι η απλή επανάληψη του κειμένου της πηγής συνιστά σφάλμα μεθοδολογικό. Ο μαθητής οφείλει να αναπλάσει δημιουργικά με το δικό του λόγο και ύφος την πληροφορία που αντλεί από τη κείμενο της πηγής.
Συνοπτικά: Κείμενο βιβλίο + μεταβατική φράση + κείμενο πηγής.
Οι επιπλέον πληροφορίες του παραθέματος, όσες δηλαδή δεν μπορούμε να συνδέσουμε με το σχολικό  βιβλίο, θα τοποθετηθούν στην απάντησή μας αμέσως μετά την ανάπτυξη της σύνθεσης. Τις χαρακτηρίζουμε επιπρόσθετα στοιχεία και δεδομένα, που συμβάλλουν στην ευρύτερη κι ολοκληρωμένη διαπραγμάτευση της ερώτησης.

Παρατίθενται στη συνέχεια ορισμένες εκφράσεις που μπορούν να αξιοποιήσουν οι υποψήφιοι, προκειμένου να επιτευχθεί η επαρκής νοηματική σύνδεση των δεδομένων του βιβλίου με τις πληροφορίες της πηγής:
Σύμφωνα [μάλιστα και] με τα δεδομένα / στοιχεία που εξάγουμε / συνάγουμε / αντλούμε από το ιστορικό παράθεμα / πηγή …
Ανάλογες / Σχετικές / Παραπλήσιες είναι και οι πληροφορίες που παρέχει το ιστορικό παράθεμα / πηγή …
Η συγκεκριμένη άποψη μπορεί να τεκμηριωθεί βάσει της σχετικής μαρτυρίας που παρέχει το ιστορικό παράθεμα…
Τα όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως γίνονται τεκμαρτά / κατανοητά / αντιληπτά κι από το κείμενο του ιστορικού παραθέματος …
Ενισχυτικά / Προς επίρρωση των συγκεκριμένων δεδομένων, το ιστορικό παράθεμα καταγράφει ανάλογες πληροφορίες …
Πραγματικά / Όντως / Ειδικότερα / Γενικότερα / Συγκεκριμένα / Τελικά / Καταληκτικά / Ανακεφαλαιωτικά / Συνολικά / Επιπρόσθετα / Διευκρινιστικά / Συμπερασματικά / Επεξηγηματικά / Αντίθετα / Συμπληρωματικά είναι δυνατόν / είναι αναγκαίο / είναι εύλογο / είναι σημαντικό / να επισημανθεί / να σημειωθεί ότι …
Πρέπει / Οφείλει βέβαια / οπωσδήποτε / πάντως / φυσικά / εν τέλει / ίσως / πιθανόν να λάβει κανείς υπόψη το γεγονός ότι και στο ιστορικό παράθεμα διατυπώνονται παρόμοιες / παραπλήσιες / πανομοιότυπες πληροφορίες …
Πέρα από τα όσα σημειώθηκαν, είναι αναγκαίο να επισημανθεί / διευκρινιστεί / σημειωθεί και με βάση τα δεδομένα του κειμένου της πηγής ότι …
Η συγκεκριμένη άποψη / πληροφορία μπορεί να ερμηνευτεί / ενισχυθεί με σχετική παραπομπή σε ανάλογες πληροφορίες του ιστορικού κειμένου…
Οι προαναφερθείσες απόψεις / στοιχεία έρχονται σε [πλήρη / μερική] συμφωνία / σε ευθεία αντίθεση / συγκλίνουν / αποκλίνουν / διαφοροποιούνται / ταυτίζονται με όσα καταγράφονται στο ιστορικό παράθεμα…


Η μέθοδος της παράθεσης
Η μέθοδος της παράθεσης θεωρείται ταχύτερη και πιθανόν ευχερέστερη. Διευκολύνει το μαθητή στην απόδοση του σχολικού βιβλίου, ανεξάρτητα από το κείμενο της πηγής και αντίστροφα. Παράλληλα, συμβάλλει και στη σωστή βαθμολογική αξιολόγηση τη απάντησης από το διορθωτή. [Η επιλογή της μεθόδου σύνθεσης ή  παράθεσης εξαρτάται από ποικιλία παραγόντων. Συνθήκες όπως ο διαθέσιμος χρόνος, η ποιότητα της προετοιμασίας του υποψηφίου, η νοητική ετοιμότητα και εγρήγορση της στιγμής κ.α., είναι δυνατόν να καθορίσουν τον τρόπο διαπραγμάτευσης της πηγής. Θεωρητικά, πάντως, η βαθμολογική αξιολόγηση αναμένεται να είναι η ίδια].
Κατά πρώτον ο μαθητής γράφει τις σχετικές με την ερώτηση ιστορικές γνώμες, όπως αυτές προκύπτουν από το σχολικό βιβλίο.
Στη συνέχεια σχολιάζει το κείμενο της πηγής, αφού πρώτα κατά την ανάγνωσή της έχει εντοπίσει εκείνα τα σημεία που απαιτούνται, προκειμένου να δώσει επαρκή απάντηση στην ερώτηση.
Φορμαλιστικές φράσεις του τύπου «όπως έχει ήδη αναφερθεί … προηγουμένως έγινε λόγος για … σημειώθηκε ήδη ότι … σε συνέχεια των όσων αναφέρθηκαν … σε συνάρτηση με τα προηγούμενα …» είναι πιθανόν αναγκαίες, προκειμένου να επιτευχθεί επαρκής σύνδεση της πηγής με τα όσα έχουν γραφεί από το βιβλίο.

Γενικές παρατηρήσεις - οδηγίες
- Ο μαθητής οφείλει στο κείμενό του να τηρεί τη σωστή έκταση των παραγράφων και να δημιουργεί νοηματικές ενότητες.
Στο τέλος ή στις τελευταίες παραγράφους της ανάλυσης της πηγής πρέπει να τοποθετούνται όλα εκείνα τα στοιχεία της πηγής, που δεν μπορούν να αναχθούν σε πληροφορία του σχολικού βιβλίου, καθώς επίσης και οι αντίθετες απόψεις που τυχόν καταγράφει η πηγή για ένα ζήτημα.
- Η χρήση προλόγου κι επιλόγου – τόσο στη μέθοδο της σύνθεσης, όσο και στη μέθοδο της παράθεσης – είναι θεμιτή σε λογικά πλαίσια. Για τη δόμηση του προλόγου αξιολογούμε το γενικό πνεύμα του σχολικού βιβλίου για μία ενότητα ή βασιζόμαστε στην πρώτη παράγραφο του κεφαλαίου (όταν αυτή είναι εισαγωγική) ή συμπυκνώνουμε τα δεδομένα που προηγούνται της απάντησής μας σε μια προσπάθεια να δώσουμε σε αυτή την αίσθηση της ιστορικής αλληλουχίας των γεγονότων.   Ο επίλογος πρέπει να αναφέρει γενικά συμπεράσματα, τα οποία απορρέουν από το συσχετισμό των δεδομένων βιβλίου και πηγής ή να συμπυκνώνει δεδομένα που έπονται της απάντησής μας σε μια προσπάθεια να δώσουμε σε αυτή την αίσθηση της ιστορικής αλληλουχίας των γεγονότων.
- Το κείμενο του ιστορικού παραθέματος μπορεί να αξιοποιηθεί στην αρχική του μορφή και να ενταχθεί οργανικά στο εσωτερικό της απάντησης μας κυρίως με δύο τρόπους, με τη χρήση της παρένθεσης (…) ή των εισαγωγικών «…» . Δεν πρέπει, όμως, να υπερβαίνει το όριο της μίας σειράς ούτε βέβαια να γίνεται κατάχρηση.
- Ενδεικνυόμενη μέθοδος θεωρείται,  παρουσίαση του κειμένου της πηγής με δικά μας λόγια και στη συνέχεια η παράθεση του ίδιου του κειμένου εντός παρένθεσης στο τέλος της περιόδου. [Δίνουμε την αρχή και το τέλος της περιόδου του  κειμένου θέτοντας ενδιάμεσα τρεις τελείες …][1][1]
- Η πληροφορία της πηγής ενδέχεται να μην αποτελεί άμεση απάντηση στο ζητούμενο της ερώτησης και να αποτελεί αφορμή για εμβάθυνση κι επαγωγική εξαγωγή συμπεράσματος. Δηλαδή, η πληροφορία της πηγής θα αποτελέσει τη βάση για τη δημιουργία συλλογισμού, από τον οποίο θα προκύψει η εκτίμησή μας για το θέμα που αφορά στην ερώτηση.






Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου