Σάββατο, 12 Σεπτεμβρίου 2015

ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΑΦΗΓΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΕΚΠ.ΠΗΓΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΑΦΗΓΗΣΗ – ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΟΡΟΙ / ΤΕΧΝΙΚΕΣ

Αφηγηματικό περιεχόμενο: Πρόκειται για πράξεις προσώπων και γεγονότα που αποτελούν μια ιστορία.

Αφηγηματική πράξη: Αφορά τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται τα γεγονότα από τον αφηγητή.
ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ

Διήγηση-έμμεση αφήγηση (συνήθως ένας απρόσωπος αφηγητής διηγείται σε γ΄ πρόσωπο)

Μίμηση (αφηγείται ένα από τα πρόσωπα, συνήθως σε α΄ πρόσωπο)

Διάλογος

Μικτός τρόπος (εναλλαγή αφήγησης με διάλογο)
ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ / ΜΕΣΑ

Περιγραφή

Σχόλιο

Μονόλογος (συνήθως εσωτερικός)

Σκέψεις προσώπων

Αλληγορία

Παραδείγματα
ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΧΡΟΝΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ
α. Η χρονική σειρά / τάξη
Η σειρά με την οποία παρουσιάζει ο αφηγητής τα γεγονότα και η οποία σπάνια ταυτίζεται με τη φυσική τους σειρά. Έτσι η αφήγηση μπορεί να ξεκινά στη μέση της ιστορίας και ο συγγραφέας να συμπληρώνει το χρόνο που προηγήθηκε με ανάδρομες παρεκβάσεις. Με την παραβίαση της χρονικής σειράς προκύπτουν οι λεγόμενες αναχρονίες, που διακρίνονται σε:
 αναδρομικές αφηγήσεις (ή αναδρομές, flash back) που αναφέρονται σε γεγονότα προγενέστερα από το σημείο της ιστορίας στο οποίο βρισκόμαστε σε μια δεδομένη στιγμή
 πρόδρομες αφηγήσεις (ή προλήψεις) που αφηγούνται /ανακαλούν εκ των προτέρων γεγονότα τα οποία θα διαδραματιστούν αργότερα.
Η χρονική σειρά μπορεί επίσης να είναι:
 γραμμική – ομαλή χρονική σειρά: από την αρχή ως το τέλος της ιστορίας με φυσική σειρά, διάρκεια και αλληλουχία.
 in media res: έναρξη της αφήγησης από τη μέση της υπόθεσης.
 αντίστροφη
 με εγκιβωτισμούς: η παρεμβολή μιας αφήγησης στο εσωτερικό μιας άλλης
 με παρεκβάσεις: αναφορά σε άλλο θέμα άσχετο με την υπόθεση.
 με προοικονομία: η προετοιμασία της πλοκής σύμφωνα με την οικονομία του έργου, δηλαδή η δημιουργία των κατάλληλων προϋποθέσεων ώστε όσα θα ακολουθήσουν να φαίνονται λογικά επακόλουθα των όσων προηγήθηκαν.
 με προσήμανση: ο προϊδεασμός του αναγνώστη με κάποιον υπαινιγμό που αφήνει ο αφηγητής για όσα θα ακολουθήσουν.
β. Η χρονική διάρκεια
1. σκηνή  Όταν ο χρόνος της αφήγησης είναι ίσος με τον χρόνο της ιστορίας. Αποτελεί ισοχρονία.
2. έλλειψη  παράλειψη μερικών χρονικών περιόδων, ασυνέχεια της αφήγησης, ασυνέχεια ανάμεσα στην ιστορία και τον αφηγηματικό λόγο (αφηγηματικό κενό) π.χ. «κάμποσα χρόνια πέρασαν». Συνιστά μορφή ανισοχρονίας που χαρακτηρίζεται από τη μεγαλύτερη δυνατή επιτάχυνση.
3. περίληψη ή σύνοψη  Σε λίγες φράσεις δίδονται μεγάλα χρονικά διαστήματα (μήνες, χρόνια) χωρίς ιδιαίτερες λεπτομέρειες. Αποτελεί μορφή ανισοχρονίας με ρυθμούς επιτάχυνσης λιγότερο γοργούς από αυτούς της έλλειψης.
4. παύση  Η αφήγηση συνεχίζεται (με τη μορφή παρεκβάσεων, σκέψεων ή σχολίων του αφηγητή ή πολύ συχνά περιγραφών) ενώ ο χρόνος της ιστορίας σταματά. Επομένως κάποιο τμήμα της αφήγησης αντιστοιχεί σε σχεδόν μηδενική ιστορική διάρκεια. Άρα η παύση αντιπροσωπεύει τη μεγαλύτερη δυνατή επιβράδυνση.
ΕΓΚΛΙΣΗ
Σύμφωνα μες το Genette η έγκλιση καλύπτει τους δύο κύριους μηχανισμούς που ρυθμίζουν τη ροή της αφηγηματικής πληροφορίας και τη μέθοδο παρουσίασής της:
1. Την απόσταση  αφορά στη σχέση της ιστορίας με τα υλικά της
2. Την προοπτική / εστίαση  απαντά στο ερώτημα «ποιος βλέπει την ιστορία» και επομένως μέσα από ποιου τη ματιά τη μαθαίνει ο αναγνώστης.
1. ΑΠΟΣΤΑΣΗ
Οι βαθμοί απόδοσης του λόγου προϋποθέτουν και τις σχετικές αποστάσεις ανάμεσα στην ιστορία και την αφήγηση.
A. ΑΦΗΓΗΣΗ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ  Η περιγραφή μη λεκτικών συμβάντων σε λεκτικά .
 Η αφήγηση των γεγονότων είναι πάντα αφήγηση. Η μίμηση είναι επίφαση μίμησης καθώς έχουμε περιγραφή μη λεκτικών συμβάντων σε λεκτικά
Β. ΑΦΗΓΗΣΗ ΛΟΓΟΥ
α) Ο μιμούμενος / ευθύς λόγος  Η κατά λέξη αναπαραγωγή του διαλόγου των προσώπων από τον αφηγητή χωρίς περικοπές ή αλλοιώσεις. Η πιστή απόδοση του διαλόγου δηλώνεται τυπογραφικά με εισαγωγικά ή παύλες.
β) Ο διηγηματοποιημένος λόγος  Ο λόγος του προσώπου ενσωματώνεται σε εκείνον του αφηγητή και ο αναγνώστης δε μαθαίνει τις ακριβείς λέξεις που «πρόφερε» ο ήρωας αλλά μόνο το περιεχόμενό τους και μάλιστα από το φίλτρο που το έχει περάσει ο αφηγητής, υπερτονίζοντας ή αποσιωπώντας τα σημεία που εκείνος επιθυμεί.
γ) Ο ελεύθερος πλάγιος λόγος  Πρόκειται για συγκεκριμένη τεχνική, η οποία δίνει στον αφηγητή τη δυνατότητα να μεταφέρει τα λόγια, τις σκέψεις ή τις διαθέσεις ή τα συναισθήματα ενός άλλου προσώπου χωρίς να αλλάξει την τριτοπρόσωπη αφήγηση ούτε το βασικό αφηγηματικό χρόνο (συνήθως παρωχημένο).
2. ΕΣΤΙΑΣΗ
Πρόκειται για τη διάκριση ανάμεσα στο ποιος βλέπει (ήρωας) και στο ποιος μιλάει (αφηγητής ).
α) Αφήγηση χωρίς εστίαση ή βαθμός εστίασης μηδέν (Αφηγητής  Πρόσωπα)
Ο αφηγητής λέει περισσότερα από όσα γνωρίζει οποιοσδήποτε από τους ήρωες (παντογνώστης αφηγητής).
β) Αφήγηση με εσωτερική εστίαση (Αφηγητής = Πρόσωπα)
Η οπτική γωνία σε αυτήν την περίπτωση είναι περιορισμένη και ανήκει σε έναν από τους ήρωες, ο οποίος περιορίζεται σε ό,τι ξέρει.
Πρόσωπα
 Η εσωτερική εστίαση υποδιαιρείται σε:
α) σταθερή, όπου το σύνολο της θέασης περνά μόνο από έναν ήρωα
β) μεταβλητή, όπου οι ήρωες που εστιάζουν εναλλάσσονται
γ) πολλαπλή, όπου παρακολουθούμε το ίδιο γεγονός μέσα από τα μάτια πολλών διαφορετικών ηρώων.
γ) Αφήγηση με εξωτερική εστίαση (Αφηγητής < Πρόσωπα)
Σε αυτόν τον τύπο εστίασης ο ήρωας δρα μπροστά στα μάτια του αναγνώστη, χωρίς να έχει πρόσβαση στις σκέψεις ή τα συναισθήματά του. Ο αφηγητής λέει πολύ λιγότερα από όσα γνωρίζουν τα πρόσωπα.
ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΑ ΕΠΙΠΕΔΑ
(τα εξετάζουμε μόνο όταν έχουμε δευτερεύουσες αφηγήσεις μέσα στην κύρια αφήγηση)
α) εξωδιηγητικό  αφορά αφηγήσεις που δεν ανήκουν οργανικά στο κείμενο και συνήθως ασχολούνται με τις συνθήκες διήγησης ή δημιουργίας του (όπως εισαγωγικές αφηγήσεις ή πρόλογοι στις εκδόσεις υποτιθέμενων ξεχασμένων χειρογράφων)
β) ενδοδιηγητικό / διηγητικό  συγκροτείται από τα γεγονότα της κύριας αφήγησης
γ) μεταδιηγητικό / υποδιηγητικό  περιλαμβάνει κάθε δευτερεύουσα αφήγηση, η οποία ενσωματώνεται στην κύρια.
Ο ΑΦΗΓΗΤΗΣ
(Προσοχή: Ο αφηγητής και ο συγγραφέας είναι δύο διαφορετικά πρόσωπα που δεν πρέπει να συγχέονται μεταξύ τους).
Ο Gerard Genette ταξινόμησε τους αφηγητές με βάση δύο κριτήρια:
α) Συμμετοχή στην ιστορία που αφηγούνται:

ομοδιηγητικοί αφηγητές, που συμμετέχουν στην ιστορία που αφηγούνται είτε ως πρωταγωνιστές, (αυτόδιηγητικοί αφηγητές) είτε ως αυτόπτες μάρτυρες (π.χ. αυτοβιογραφικές αφηγήσεις)

ετεροδιηγητικοί αφηγητές, οι οποίοι δεν μετέχουν στην ιστορία που αφηγούνται (π.χ. ο Όμηρος που αφηγείται την ιστορία του Τρωικού πολέμου στην «Ιλιάδα» χωρίς να μετέχει σε αυτήν)
β) Το αφηγηματικό επίπεδο όπου ανήκουν:

εξωδιηγητικοί, που είναι επιφορτισμένοι με την αφήγηση γεγονότων ή πράξεων που είναι εξωτερικά σε σχέση με το κείμενο και συνήθως αναφέρονται στις συνθήκες δημιουργίας του (π.χ. όλοι οι πρόλογοι μυθιστορημάτων που υποτίθεται ότι αναπαράγουν ξεχασμένες ή χαμένες επιστολές, ημερολόγια κ.α.)

ενδοδιηγητικοί, που λαμβάνουν μέρος στην υπόθεση και τα γεγονότα που αφηγούνται συνιστούν μετα-αφήγηση.
Ο Booth διαχωρίζει τους αφηγητές σε:
1. δραματοποιημένους- μη δραματοποιημένους: Οι πρώτοι συμμετέχουν στην αναπαράσταση γεγονότων, εμφανίζονται δηλαδή ως πρόσωπα της ιστορίας που αφηγούνται· αντίθετα, οι δεύτεροι δε μετέχουν στην αναπαράσταση των γεγονότων και εμφανίζονται ως απλές φωνές (ακόμη οι δραματοποιημένοι αφηγητές μπορούν να διακριθούν σε παρατηρητές και σε δρώντες, ανάλογα με το αν συμμετέχουν στην ιστορία ως απλοί μάρτυρες ή ως δρώντα πρόσωπα)
2. αυτοσυνειδητοποιημένους και μη συνειδητοποιημένους: οι πρώτοι έχουν πλήρη συνείδηση του γεγονότος ότι αφηγούνται μία ιστορία, ενώ οι δεύτεροι όχι.
3. προνομιακούς και περιορισμένους: ανάλογα με το αν έχουν βαθιά ή επιφανειακή γνώση των γεγονότων που αφηγούνται (π.χ. αν ο αφηγητής είναι ένα μικρό παιδί, είναι λογικό να έχει περιορισμένες δυνατότητες κατανόησης σε σχέση με τα γεγονότα που αφηγείται)
4. αξιόπιστους και αναξιόπιστους: ο αναγνώστης μπορεί να εμπιστευθεί τα λεγόμενα και τις κρίσεις των πρώτων, όχι όμως και των δεύτερων, που ενδέχεται κάποια στιγμή να διορθώσουν οι ίδιοι τον εαυτό τους, είτε να διορθωθούν από έναν άλλο αφηγητή.
Επιμέλεια
Ομάδα Λογοτεχνίας του Φροντιστηρίου ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου